Rehabilitacja dzieci i dorosłych z wykorzystaniem elementów Metody Feldenkrais’a

Celem rehabilitacji z wykorzystaniem elementów Metody Feldenkrais’a jest zapewnienie osobom, bez względu na charakter i pochodzenie ich dolegliwości, jak największej dozy społecznego i ekonomicznego uczestnictwa oraz możliwie jak największej samodzielności. Osiągnięcie jak najpełniejszej samodzielności i niezależności wymaga czynnego uczestnictwa osoby w procesie własnej rehabilitacji i to na każdym jego etapie. Ostatecznym celem rehabilitacji jest osiągnięcie najwyższego możliwego poziomu samodzielności i niezależności osoby, a więc nawet przejście z pozycji biorcy na pozycje dawcy – osoby produktywnej i tworzącej cenne społecznie wartości, a więc pełna integracja ze społeczeństwem, znajdująca wyraz w pełnym uczestnictwie w życiu społecznym. W tym miejscu muszę pozwolić sobie na szczyptę prywaty, gdyż ja jestem przykładem takiego przeobrażenia po przebytym ciężkim wypadku komunikacyjnym i rehabilitacji między innymi Metodą Feldenkrais’a .

 

Szacuje się, iż dzieci z chorobami wrodzonymi winny być systematycznie poddawane rehabilitacji nawet do trzech lat, a następnie co rok dwudziestodniowemu cyklowi jednorazowemu lub przedzielonymi odstępami czasowymi, w zależności od potrzeb pacjenta, dla ugruntowania uzyskanej sprawności dla  w miarę samodzielnego życia. W tej grupie osób istotne jest, iż rodzice uczą się jak korzystać z Metody Feldenkrais’a , by skuteczniej pomagać swoim dzieciom, stając się jednocześnie najlepszym terapeutą swojego dziecka. W grupie dorosłych z chorobami nabytymi zazwyczaj wystarczający jest cykl 20 spotkań w podcyklach 8-8-4. Z uwagi, że to zadanie to praca z żywym organizmem, nie można określić sztywnych ram działania.

 

Obecnie w ramach podstawowej opieki zdrowotnej niepełnosprawny może liczyć średnio jeden raz w roku na 20 dniową terapię, co w świetle obecnej wiedzy nie może nawet w minimalnym stopniu rozwiązać w sposób racjonalny potrzeb. Na powyższe wskazują badania Światowej Organizacji Zdrowia  (WHO). Opracowane przez wyspecjalizowane agendy Rady Europy oraz Organizacji Narodów Zjednoczonych, a zwłaszcza Międzynarodową Organizację Pracy i Światową Organizację Zdrowia, uznają rehabilitację za najwłaściwszą formę pomocy ludziom niepełnosprawnym i stanowią podstawę opracowywania programów rozwoju rehabilitacji w różnych krajach (por. Wzorcowy program rehabilitacji i integracji dla władz państwowych, 1993).

METODA FELDENKRAIS’A jest jednym  z najoryginalniejszych i najskuteczniejszych systemów , dzięki któremu można zwiększyć lub odkryć potencjał tkwiący w każdym człowieku. Do  niewątpliwych korzyści, uzyskiwanych przy regularnej pracy należą:

  • Poprawa postawy ciała i koordynacji ruchowej
  • redukcja lub zniesienie przewlekłych dolegliwości bólowych kręgosłupa i stawów kończyn
  • likwidacja przewlekłego zmęczenia i poprawa samopoczucia-zarówno fizycznego  jak i emocjonalnego
  • lepsza reakcja w sytuacjach stresowych ale też zmniejszenie skutków przewlekłego stresu
  • stabilizacja nastroju w przypadkach zaburzeń emocjonalnych
  • poprawa jakości i efektywności oddychania
  • poprawa funkcjonowania osób z problemami/dysfunkcjami  ortopedycznymi, neurologicznymi, rozwojowymi – zarówno w przypadku schorzeń ostrych jak i przewlekłych
  • poprawa „umiejętności wysoko wyspecjalizowanych” – dla osób profesjonalnie zajmujących się ruchem – np. tancerzy czy sportowców

Co stanowi źródło skuteczności tej pracy?

Jednym z podstawowych z założeń twórcy Metody – Moshe Feldenkrais’a – była obserwacja, iż zachowujemy możliwość uczenia się i rozwoju przez całe życie, dzięki plastyczności naszego mózgu. W  założeniu tym ujawnia się wybitność  jego umysłu i spojrzenie wykraczające poza ramy współczesnej mu wiedzy.

Początki opracowywania Metody sięgają lat 20-tych XX w.  Związane były z osobistymi problemami zdrowotnymi – Moshe grając w piłkę nożną doznał urazu stawu kolanowego.  Współczesna mu medycyna oferowała możliwości leczenia operacyjnego lecz bez gwarancji powrotu do pełnej sprawności. Feldenkrais zaczął wnikliwie się obserwować ( np. jak stawiać nogi, jak przenosić ciężar, jak układać miednicę w przestrzeni) zagłębiając jednocześnie dostępną mu wiedzę medyczną oraz z dziedzin anatomii i fizjologii. Doprowadziło go to do sformułowania tez, które dopiero od niedawna możemy namacalnie udowodnić za pomocą uznanych metod badawczych – czyli mózg jest plastyczny czyli podatny na zmiany, więc przez całe życie mamy możliwość rozwoju, zmian, uczenia się. Przez całe życie nasz układ nerwowy zachowuje zdolność tworzenia nowych połączeń, reorganizacji starych a co za tym idzie – może tworzyć nowe, lepsze bądź inne wzorce ruchu i zachowań.

 

Wyjątkowe dla Metody Feldenkrais’a  jest holistyczne spojrzenie na człowieka oraz jego rozwój i potrzeby. W książce „Świadomość  Poprzez Ruch” M.Feldenkrais napisał, że funkcjonujemy zgodnie z obrazem naszej osoby („self-image”), jaki tworzymy z doświadczeń świata zewnętrznego i wewnętrznego, które determinowane są przez geny, wychowanie i samorozwój. Na obraz ten składają się 4 komponenty – ruch, odczucia(sensoryka, świat zmysłów), uczucia i myślenie. Każda z tych części jest tak samo ważna,  a ich płynne współdziałanie tworzy kim jesteśmy i wpływa na to,  jak funkcjonujemy w naszym życiu. Każda podejmowana akcja zawiera wszystkie te cztery elementy, oczywiście ich „wkład procentowy” jest różny u każdego z nas. Aby zmienić nasz sposób działania – musimy zmienić  obraz nas samych („self-image”).  Jeżeli dokonamy zmiany choć jednego z czterech komponentów – cały system musi się zmienić, bo całość musi się dopasować do zmienionego elementu.

Feldenkrais wybrał ruchową część obrazu siebie  jako podstawę do zmian – ze względu na wyjątkową uniwersalność dla każdego człowieka – wszyscy posiadamy podobnie zbudowane ciała – w zakresie układu szkieletowego i podlegamy tym samym prawom w polu grawitacji. Poza tym:

  • układ nerwowy zajmuje się głównie ruchem – niezależnie od kontekstu działań, ciało musi zareagować na zmianę ułożenie w polu grawitacji za pomocą zmysłów, anatomiczna reprezentacja dla ruchu zajmuje też największy obszar kory mózgowej
  • jakość ruchu łatwiej rozróżnić – możemy wyraźnie obserwować lub poczuć każdą zmianę
  • każda aktywność mięśni jest ruchem
  • ruchy odzwierciedlają stan układu nerwowego

Feldenkrais dopracowywał swoją metodę aż do śmierci – czyli ok. 60 lat – i nadal przekonujemy się o słuszności wielu rzeczy które zauważył, opisał, postulował.  Przede wszystkim założył, że stworzony system jest metodą edukacyjną a nie leczniczą, choć wielokrotnie obserwuje się niemałe efekty terapeutyczne, a wielu nauczycieli koncentruje swoją karierę wokół pomocy osobom chorym. Używana też jest nomenklatura podkreślająca edukacyjny charakter pracy – tzn. „nauczyciel Metody” dla prowadzącego zajęcia oraz „student” czy „uczeń” dla beneficjentów, „lekcje ruchowe” dla zajęć.

Praca Metodą Feldenkraisa odbywa się w komfortowych warunkach, w przyjazny sposób, ze szczególną uważnością na potrzeby jednostki i/lub grupy. Rozróżniamy dwa sposoby pracy:

  • Świadomość Poprzez  Ruch – gdzie nauczyciel werbalnie, w sposób łatwy i łagodny, prowadzi uczniów przez  określone sekwencje ruchowe. Uczniowie są instruowani,aby respektować swoje ewentualne ograniczenia  i pracować w zakresie pełnego komfortu i łatwości. Nie ma też demonstracji ze strony nauczyciela i każdy pracuje we własnym tempie – tworzy to atmosferę pełną akceptacji, pozbawioną elementów negatywnej oceny i współzawodnictwa. Nacisk położony jest na odkrywanie nowych możliwości ruchowych, obserwację jakości ruchu, śledzenie wewnętrznych procesów zachodzących podczas ruchu. Lekcje te zazwyczaj prowadzone są w grupach.
  • Integracja Funkcjonalna – są to sesje indywidualne, rodzaj terapii manualnej, gdzie uczeń w pełnym ubraniu leży na stole terapeutycznym w komfortowej pozycji i jest prowadzony przez  nauczyciela  za pomocą delikatnego dotyku

W wielu krajach m.in. Szwecji, Niemczech, Szwajcarii – zajęcia Metodą Feldenkraisa są refundowane w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.

Na całym świecie prowadzone są badania naukowe, których efekty – w postaci  publikacji – można znaleźć